İstanbul Depremi Riskli İlçeler: İBB Verisiyle 39 İlçe

İstanbul'da hangi ilçenin daha riskli olduğu sorusunun en kapsamlı yanıtı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ile birlikte hazırladığı Olası Deprem Kayıp Tahminleri çalışmasıdır. Çalışma, Marmara Denizi'nde Mw 7,5 büyüklüğünde bir senaryo depremi varsayarak 39 ilçenin her biri için bina hasarı, can kaybı ve barınma ihtiyacı hesaplar ve sonuçları ilçe kitapçıkları olarak yayımlar.

Aşağıdaki tablo bu 39 kitapçığın sonuç bölümlerinden derlendi. Tek bir sayfada, ilçeleri karşılaştırabileceğiniz biçimde bir araya getirilmiş hâli başka bir yerde yok. Sütun başlıklarına dokunarak sıralayabilirsiniz.

39 ilçe: Mw 7,5 senaryosunda beklenen hasar

İBB Mw 7,5 senaryosuna göre ilçe bazında hasar ve kayıp tahminleri
İlçe	Orta ve üzeri hasar oranı	Orta ve üzeri hasarlı bina	Can kaybı (gece)	Toplam bina	Ağır ve çok ağır hasarlı	Geçici barınma (hane)
Adalar	%47,7	3.050	76	6.393	1.156	3.115
Bakırköy	%45,9	5.482	1.046	11.950	2.088	28.910
Fatih	%35,6	15.528	1.484	43.560	5.579	46.784
Bahçelievler	%34,2	7.954	1.633	23.276	2.286	61.199
Beylikdüzü	%33,5	4.275	527	12.753	1.271	26.670
Zeytinburnu	%33,3	5.334	668	16.000	1.535	31.030
Küçükçekmece	%32,0	12.834	1.515	40.136	3.856	72.774
Güngören	%30,8	3.360	754	10.914	953	27.478
Bayrampaşa	%27,9	5.855	520	20.952	1.796	23.064
Büyükçekmece	%27,7	8.696	288	31.343	2.074	24.298
Esenyurt	%26,5	10.242	1.003	38.685	2.331	67.410
Avcılar	%26,3	7.039	465	26.762	1.494	34.941
Tuzla	%25,1	7.126	268	28.368	1.816	21.417
Bağcılar^**	≈%23,5	≈10.000	—	42.466	—	—
Esenler	%20,8	4.943	638	23.766	1.204	31.271
Silivri	%18,6	9.306	58	50.096	2.151	13.481
Beyoğlu^**	≈%15,4	≈4.200	—	27.335	—	—
Maltepe	%15,0	4.315	234	28.742	927	20.102
Eyüpsultan	%14,4	4.935	168	34.363	1.141	16.066
Başakşehir	%14,2	3.667	71	25.791	690	13.397
Sultanbeyli	%13,9	4.706	73	33.921	757	16.635
Kartal	%13,6	4.074	176	29.981	792	18.189
Pendik	%13,5	6.940	195	51.497	1.315	28.281
Kadıköy	%12,5	3.139	190	25.210	714	13.585
Ataşehir	%12,1	3.350	89	27.583	594	14.702
Sancaktepe	%10,0	3.039	48	30.295	500	12.967
Gaziosmanpaşa	%9,6	2.808	140	29.283	532	13.963
Üsküdar^*	%9,5	3.980	96	41.731	639	—
Beşiktaş	%8,1	1.304	26	16.037	251	4.096
Ümraniye	%8,1	4.265	42	52.612	639	16.345
Çatalca	%7,4	2.020	4	27.302	364	1.947
Kağıthane	%7,2	2.096	84	29.103	369	9.908
Beykoz	%6,5	3.312	25	51.201	556	5.937
Arnavutköy	%6,2	1.988	0	31.948	284	5.815
Sultangazi	%6,2	2.110	57	33.969	306	10.524
Şişli	%6,2	1.283	55	20.689	275	4.845
Sarıyer^*	%6,0	2.955	33	49.391	469	6.600
Çekmeköy	%5,4	1.127	1	20.947	129	3.978
Şile^**	—	—	0	20.102	—	900

Kaynak: İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü, ilçe kitapçıkları (Haziran 2020, 2019 projesinin sonuçları). İlçe adına dokunarak kitapçığın PDF'ini açabilirsiniz. Oran: orta ve üzeri hasar beklenen binaların ilçedeki tüm binalara oranı. Can kaybı gece senaryosu içindir. * Kitapçıktan aktaran haber kaynağı (BirGün). ** Kitapçığa erişilemedi; değer haberlerdeki yuvarlanmış rakamdır ya da yoktur. Sarıyer, Üsküdar, Bağcılar, Beyoğlu ve Şile için kesin değerleri kitapçıklardan kontrol edin.

Sonuçlar ne gösteriyor?

Çalışmaya göre İstanbul'daki yaklaşık 1,17 milyon binanın 13.497'sinde çok ağır, 34.336'sında ağır ve 146.512'sinde orta düzeyde hasar bekleniyor. Yani her altı binadan birinde orta ve üzeri hasar.

Oran olarak en riskli ilçeler güneydeki kıyı ilçeleri ve tarihî yarımadadır: Adalar (%47,7), Bakırköy (%45,9), Fatih (%35,6), Bahçelievler (%34,2), Beylikdüzü (%33,5), Zeytinburnu (%33,3) ve Küçükçekmece (%32,0). Bu ilçeler fay hattına yakın, zeminleri yer yer yumuşak ve yapı stokları eskidir.
Bina sayısı olarak en çok hasar Fatih (15.528), Küçükçekmece (12.834), Esenyurt (10.242) ve Bağcılar'da (yaklaşık 10 bin) bekleniyor.
Can kaybı tahmini en yüksek ilçeler Bahçelievler (1.633), Küçükçekmece (1.515), Fatih (1.484), Bakırköy (1.046) ve Esenyurt'tur (1.003). Nüfus yoğunluğu ve bina yüksekliği bu sıralamayı oran sıralamasından farklılaştırır.
Oranı en düşük ilçeler kuzeydeki ve fay hattına uzak ilçelerdir: Çekmeköy (%5,4), Arnavutköy (%6,2), Şişli (%6,2), Beykoz (%6,5) ve Kağıthane (%7,2).

Düşük oranlı bir ilçede oturmak binanızın güvenli olduğu anlamına gelmez. Kitapçıklar, sonuçların modelden elde edilen ortalamalar olduğunu ve tekil binaların deprem performansı hakkında bilgi vermediğini açıkça belirtir. Riskli bir ilçedeki yeni ve iyi denetlenmiş bir bina, güvenli görünen bir ilçedeki eski ve bakımsız bir binadan daha dayanıklı olabilir.

Bir ilçenin riskini ne belirliyor?

Faya uzaklık. Kuzey Anadolu Fayı'nın Marmara Denizi'ndeki parçaları İstanbul'un güney kıyısına yaklaşık 10–25 km mesafededir. Yer sarsıntısı mesafe arttıkça zayıflar; bu yüzden güney kıyısındaki ilçeler kuzeydekilere göre daha güçlü sarsılır.
Zemin. Yumuşak, gevşek veya suya doygun zeminler sarsıntıyı büyütür. 1999 depreminde merkez üssüne yaklaşık 100 km uzaktaki Avcılar'da yaşanan ağır hasar bunun bilinen örneğidir. İBB'nin deprem ve zemin sayfalarında mikrobölgeleme haritaları yer alır.
Yapı stoku. Bina yaşı, hangi deprem yönetmeliğine göre yapıldığı ve denetlenip denetlenmediği hasarı en çok etkileyen etkenlerdendir. Kitapçıklar her ilçe için yapım yılı ve kat sayısı dağılımını da verir.
Nüfus yoğunluğu. Aynı hasar oranı, kalabalık ve yüksek binalı bir ilçede daha fazla can kaybı ve barınma ihtiyacı anlamına gelir.

Kendi binam için ne yapabilirim?

İlçe tablosu yalnızca genel bir resim verir. Kendi binanızın durumunu öğrenmek için:

Binanızın yapım yılını ve ruhsat tarihini öğrenin; bina yaşı aracı hangi yönetmelik döneminde yapıldığını gösterir.
Çatlakları doğru yorumlayın: sıva ve kolon çatlakları.
Lisanslı bir kuruluşa riskli yapı tespiti yaptırın. Adımlar binam depreme dayanıklı mı rehberinde.
Bina ne olursa olsun evinizi hazırlayın: deprem öncesi yapılacaklar ve deprem çantası.

Sık sorulan sorular

İstanbul'un en güvenli ilçesi hangisi?

İBB senaryosunda orta ve üzeri hasar oranı en düşük ilçeler Çekmeköy, Arnavutköy, Şişli ve Beykoz'dur. Ancak "en güvenli ilçe" diye bir şey yoktur; güvenliği belirleyen asıl etken oturduğunuz binadır.

Avcılar neden riskli sayılıyor?

Avcılar'da bazı mahallelerin zemini sarsıntıyı büyütecek özelliktedir ve 1999 depreminde ilçe, uzaklığına rağmen ağır hasar gördü. İBB senaryosunda Avcılar'daki binaların %26,3'ünde orta ve üzeri hasar, yaklaşık 35 bin hanede geçici barınma ihtiyacı bekleniyor.

Anadolu Yakası daha mı güvenli?

Ortalamada Anadolu Yakası'nın kuzeyindeki ilçelerde oranlar düşüktür; ancak Adalar, Tuzla (%25,1), Kartal ve Maltepe gibi güney kıyısındaki ilçeler faya yakınlık nedeniyle risklidir.