Öncü Deprem Belirtileri: Her Sarsıntı Büyük Depremin Habercisi mi?

Öncü deprem, büyük bir depremin (ana şok) meydana gelmesinden hemen önce, aynı fay hattı üzerinde veya yakın çevresinde gerçekleşen sismik hareketliliktir. Yer kabuğundaki stresin kritik eşiğe ulaştığının bir göstergesi olan bu sarsıntılar, sismoloji dünyasında en çok merak edilen konuların başında gelir. Arama motorlarında sıkça sorulan öncü deprem nedir sorusuna en net cevap; büyük kırılmayı tetikleyen küçük çaplı kayaç hareketleridir.

Ancak bir sarsıntının gerçek anlamda “öncü” olup olmadığını anlamak için genellikle ana şokun gerçekleşmesini beklemek gerekir. Peki, merak edilen bir diğer konu olan öncü deprem kaç şiddetinde olur? Bu sarsıntılar genellikle ana şoktan en az 1-2 derece daha düşük büyüklükte olsalar da, her zaman “küçük” hissedilmeyebilirler.

Öncü Deprem Nedir? Nasıl Olur?​

Öncü deprem, büyük bir depremden haftalar öncesinden başlayarak, birkaç dakika öncesine kadar olabilen, genellikle aynı fay hattı üzerinde olan küçük deprem veya depremciklerdir. Bu depremler, bir tane de olabilir, birden fazla da. Bazen bir deprem fırtınası şeklinde irili ufaklı birçok küçük depremin ardından büyük bir deprem gelir. Bazen de hiçbir şey olmadan bu etkinlik sönümlenebilir.

Öncü depremler, büyük depremi tetiklemekten çok, onun olacağını bildiren uyarılar niteliğindedir. Özellikle Marmara Denizi gibi Kuzey Anadolu Fay Hattı’na bağlı birden fazla kilitli fay bulunan bölgelerde, öncü depremler çok dikkatli bir şekilde izlenmektedir. Örneğin, 26 Eylül 2019’daki 5,8 büyüklüğündeki depremden iki gün önce, 24 Eylül 2019’da aynı bölgede 4,7 büyüklüğünde bir deprem gerçekleşmişti ve ardından başlayan etkinlik, 5,8 ile zirveye çıkıp sonra azalmıştı.

ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, büyük depremlerin %50’sinden önce öncü depremler oluyor. Ancak, bunun hangi depremlerden önce olduğu konusunda kesin bilgi yok.

Öncü Deprem Nasıl Anlaşılır?​

Günümüzde, bu deprem öncü mü sorusunu maalesef elimizdeki bilimsel imkanlarla cevaplayamıyoruz. Bir depremin öncü olup olmadığını ardından gelecek büyük veya yıkıcı depremle anlayabiliyoruz. Eğer ardından böyle bir deprem gelmezse, öncü değildir diyebiliyoruz.

Ardından büyük deprem gelmeyen birkaç depreme bakalım. Balıkesir’de 18 Mart 1993 tarihinde geceden 2,6, 2,7 ve 3,6 gibi küçük depremcikler oluyor. Sabah 09:19’da 4.0 büyüklüğünde bir deprem oluyor. Sonra yarım saat içinde 4,0 ve 4,3 büyüklüğünde iki deprem daha oluyor. Bu depremlerin ardından birçok artçı deprem oldu. Ancak, sönümlendiler ve ardından yıkıcı bir deprem gelmedi.

Benzer şekilde, 5 Şubat 2017 günü akşam 20:44’de Çanakkale’nin Ayvacık ilçesinde 2,2 büyüklüğündeki depremle başlayan bir deprem fırtınası gerçekleşti. 6 Şubat sabahı 5,5, aynı gün öğleden sonra 5,3 ve sonrasında küçük ve orta büyüklükte yüzlerce depremle devam etti. Bu depremlerin ardından büyük deprem geleceği söylentisi yayılsa da, başladığı gibi küçük depremlerle sönümlendi.

Öncü Deprem Ana Depremden Ne Kadar Önce Olur?

Öncü depremden ne kadar süre sonra büyük deprem olur sorusunun tam bir cevabı yoktur. 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinden önce meydana gelen öncü depremlerin sonuncusu, 3 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşmiştir.

Ancak, bu bir ölçüt değildir çünkü 17 Ağustos 1999 depremlerinden önce böyle bir öncü deprem gerçekleşmemiş, bölgede 3 büyüklüğünde küçük depremler meydana gelmiş ve bunlar bölgede zaten normalde gerçekleşen depremler olduğundan, öncü deprem olarak nitelendirilememiştir.

Dolayısı ile, öncü deprem büyük depremden ne kadar önce olur sorusuna kesin bir cevap vermemiz maalesef bugünkü teknoloji ile mümkün değildir.

Büyük Deprem Olmadan Önce Küçük Depremler Olur Mu?

Aletsel dönemde (1900 yılından sonra) kaydedilen tüm depremlerde, depremlerden önce öncü şok gerçekleşme oranı yaklaşık olarak %40 civarındadır. 7 ve üzeri büyüklükteki depremlerde öncü deprem olma olasılığı ise, %70 civarındadır.

Ancak, bu oranlar tamamen istatikseldir ve büyük bir deprem öncesi her ne kadar öncü şoklar çok sık gözlense de, hiç meydana gelmeyebilir de. Bu nedenle, büyük bir deprem olmadan önce öncü deprem olma olasılığına bel bağlamamalıyız.

İlgili İçeriğimiz: Küçük Depremler Büyük Depremin Habercisi Midir?

Öncü, Ana Şok ve Artçı Depremler: Aralarındaki Farklar

Tarihten Öncü Deprem Örnekleri​

Bu tabloda, bazı tarihsel depremlerden öncü deprem örnekleri bulabilirsiniz:

​Uzmanlar Ne Diyor?​

Kuzey Anadolu Fay Hattı konusunda uzman isimlerden Prof. Dr. Naci Görür, Marmara Denizi’nde kilitli bir fayın bulunduğunu, artık kırılma zamanının geldiğini ve gerçekleşen küçük depremlerin birer işaret sayılması gerektiğini söylüyor. Konuyla ilgili, İstanbul Depremi Ne Zaman Olacak? başlıklı yazımızı okumanızı da mutlaka tavsiye ediyoruz.

Prof. Dr. Şerif Barış ise, Kandilli Rasathanesi‘nin Son Depremler Sayfası‘nı sürekli takip ederek küçük depremleri yorumlamanın bizi yıpratacağını anlatıyor. Barış, çoğu küçük depremin öncü değil, sıradan deprem aktivitesi olduğunu vurguluyor.

AFAD Son Depremler veya Kandilli Son Depremler sayfalarını sürekli takip edip büyük deprem izi aramaktansa, uzmanları dinleyelim. Bölgenizde sürekli gerçekleşen olağan deprem aktivitesi (arkaplan depremselliği) nedeniyle hayatınızı cehenneme çevirmeyin. Bilime ve bilim insanlarımıza güvenin.

Bugüne kadar depremleri önceden tespit edebilmek için dünya çapında yapılan çalışmalarda herhangi bir başarı sağlanamadı. O nedenle, sosyal medyada depremi önceden tahmin ettiğini söyleyen, zaman ve yer bildiren hesaplara inanmayın. Bu hesaplardan bazıları, uydurma tahminleri için para dahi talep etmekte, bir çeşit dolandırıcılık türü olan deprem tahmin aboneliğine inanıp, paranızı kaptırmayın.

Öncü Deprem Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Bu bölümdeki cevaplar, sismolojik veriler ve genel kullanıcı merakı dikkate alınarak hazırlanmıştır.

1. Her depremden önce mutlaka öncü deprem olur mu?

Hayır, her büyük depremin bir öncüsü olmak zorunda değildir. Bazı büyük sarsıntılar, yer kabuğundaki stresin aniden boşalmasıyla hiç öncü sarsıntı üretmeden gerçekleşebilir. İstatistiksel olarak büyük depremlerin yaklaşık %40 ila %50’sinden önce öncü sarsıntılar tespit edilmiştir.

2. Öncü depremden ne kadar sonra büyük deprem olur?

Bunun kesin bir süresi yoktur. Öncü sarsıntı ile ana şok arasındaki süre birkaç saniye olabileceği gibi, birkaç gün hatta haftalar sürebilir. Genellikle sismologlar, bir sarsıntının ardından geçen ilk 72 saati risk analizi açısından kritik kabul ederler.

3. Öncü deprem kaç şiddetinde olur, hissedilir mi?

Öncü depremin şiddeti, ana şokun büyüklüğüne bağlıdır. Eğer ana şok 7.5 gibi çok büyük bir deprem olacaksa, 5.0 büyüklüğündeki bir öncü deprem oldukça şiddetli hissedilebilir. Genellikle öncü depremler, ana depremden en az 1.0 – 1.2 magnitüd daha küçüktür.

4. Bir depremin öncü olduğu sismograflar tarafından anında anlaşılır mı?

Maalesef hayır. Bir depremin “öncü” sıfatını alabilmesi için ardından daha büyük bir “ana şok” gelmesi gerekir. Mevcut teknolojiyle bir sarsıntı yaşandığı anda onun bir öncü mü yoksa münferit küçük bir deprem mi olduğunu %100 doğrulukla tahmin etmek mümkün değildir.

5. Deprem fırtınası ile öncü deprem aynı şey mi?

Değildir. Öncü deprem, büyük bir ana şoka giden sürecin parçasıdır. Deprem fırtınası ise belirli bir bölgede, birbirine yakın büyüklüklerde çok sayıda depremin ana bir şok olmaksızın kümelenmesidir.